χάρτης
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΛΟΓΟΥ & ΤΕΧΝΗΣ

διαβάστε σήμερα:

Ποιήματα που μου αρέσουν υπερβολικά

Κρυψώνες για πόλεμο δεν θα υπάρχουν

Τα Ομηρικά Έπη στη νεοελληνική ποίηση

χάρτης
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΛΟΓΟΥ & ΤΕΧΝΗΣ

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

#85

ΣΤΗΛΕΣ:

Ευγενία Βάγια, Γιώργος Βέης, Γιώργος Βέλτσος, Ιάκωβος Βούρτσης, Τάκης Γραμμένος, Ανθούλα Δανιήλ, Γιάννης Δούκας, Γιάννης Ευσταθιάδης, Νίκος Ζήβας, Σωτήρης Κακίσης, Δημήτρης Καλοκύρης, Μάνος Κοντολέων, Δημήτρης Κοσμόπουλος, Βασίλης Λαμπρόπουλος, Ιωάννα Λιούτσια, Άρης Μαλανδράκης, Γιώργος Μουλουδάκης, Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Νίκος Ξένιος, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Βασίλης Παπαγεωργίου, Γιάννης Πάσχος, Νίκος Πρατσίνης, Έλση Σαράτση, Σάκης Σερέφας, Λάμπρος Σκουζάκης, Ανδρέας Τσάκας, Θανάσης Χατζόπουλος, Δράχου Χούδρα, Γιώργος Χουλιάρας

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΕΥΧΟΥΣ:

Διαμαντής Αξιώτης, Τροοδία Αριστοδήμου, Ελισσαίος Βγενόπουλος, Μαρία Βέρρου, Τάκης Γεράρδης, Χρήστος Γκαϊντατζής, Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Μαίρη Γούλστονκραφτ, Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Γιάννης Διαμαντόγλου, Μαρία Διαμαντοπούλου, Γιώτα Δ. Διέννη, Κώστας Δρουγαλάς, Κλεονίκη Δρούγκα, Μαρία Ευτύχη, Λένια Ζαφειροπούλου, Αποστόλης Ηλιόπουλος, Ειρήνη Ιωαννίδου, Σπυρίδων Καπρίνης, Αλέξανδρος Κοάν, Εύα Κολιάδη, Χλόη Κουτσουμπέλη, Δημήτρης Κρανιώτης, Λάμπρος Κώττης, Ρένα Λασπίτη, Κωνσταντίνος Χ. Λουκόπουλος, Γεωργία Μακρογιώργου, Κώστας Μαντζάκος, Άγγελος Μανουσόπουλος, Κατερίνα Μαρδακιούπη, Κωνσταντίνος Μαρκογιάννης, Χάρης Μελιτάς, Νίκη Μισαηλίδη, Ευτυχία Μισύρη, Γιώργος-Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης, Αναστασία Μιχοπούλου, Νίκη Μουντράκη, Άλαν Μπένετ, Δήμητρα Νικολαράκου, Μαρία Τερέζα Όρτα, Ουίλιαμ Ουόρντσγουορθ, Μένη Πουρνή, Γιάννης Ρούντος, Ζωή Σαμαρά, Γουσταύος Σάμιος, Κυριακή Σαμπατακάκη, Ειρήνη Σκούρα, Μάρθα Σόντερκβιστ, Κώστας Σουέρεφ, Βαρβάρα Σπυροπούλου, Νίκος Σταϊκούλης, Αλέξης Σταμάτης, Ουάλας Στίβενς, Χαβιέρ Τομέο, Βάσω Χρηστάκου, Κωνσταντίνος Χρυσόγελος, Χ. Ψ. Ωρολόγιος

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

φαινόμενα

{ Κλίμακες }

Ο συγγραφέας συνήθως εξιστορεί δι’ ιδίους λόγους το θέμα του. Εάν υπήρξε μάλιστα πανεπιστημιακός, το καταθέτει προς δημοσίευσιν με τους όρους που υποδεικνύει η συνθήκη. Συμβαίνει οι όροι να του υπαγορεύονται από το τρέχον επιστημολογικό «παράδειγμα», οπότε η διεργασία επιλογής των προτάσεών του να υπόκειται στον κανόνα της ορθότητας, ο οποίος πρέπει να εξασφαλίσει μια σειρά από «διορθώσεις» ως προς το ενδεχόμενο του σφάλματος ώστε η κοινότητα να τον παραδεχτεί. Όταν όμως ο συγγραφέας εμπαίζει διαρκώς το «παράδειγμα» ή συγχέει επίτηδες τα είδη του λόγου, όταν γράφει δοκίμιο, θέατρο και ποίηση εισάγοντας μια αντι-θετικιστική στάση στα κείμενά του, παράδοξη για την έγκριτη δημοσιογραφία, ειρωνική για την σοβαρή αναγνωστική λέσχη, ακατανόητη για τους λάτρεις των ευπώλητων βιβλίων, απαράδεκτη για τους φιλολόγους, αλλά όμως προφανή για την ασυνέχεια ή την δημιουργική καταστροφή του νιτσεϊκού non legor non legar (δεν με διαβάζουν, δεν θα με διαβάσουν), τότε δεν επιχειρηματολογεί λαμβάνοντας μόνον υπ’ όψιν τις λειτουργικές πλευρές του «συστήματος» (π.χ. την αγορά του βιβλίου, την θέση του στα μίντια ή την διαφήμιση), αλλά και τις δυσλειτουργικές τάσεις που τον απογοήτευαν, όπως τον κίνδυνο να μην εκδοθεί ποτέ, ή να πληρώσει για να τον εκδώσουν, ή να μην απαντούν αν και πότε θα εκδοθεί απαξιώνοντάς τον.― ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΛΤΣΟΣ

{ Κλίμακες }

Ο Ρεπουμπλικανικός πόλεμος κατά του πανεπιστημίου

Ο επόμενος στόχος είναι η γνώση, της οποίας ο επίσημος έλεγχος έχει αρχίσει σε πολλά δημόσια πανεπιστήμια του Νότου, από τη Φλόριδα ως το Τέξας, και εξαπλώνεται. Σκοπός είναι να επιβλέπονται και να λογοκρίνονται τα πάντα – οι καθηγητές που προσλαμβάνονται, οι σχολές που λειτουργούν, τα πτυχία που προσφέρουν, τα μαθήματα που διδάσκουν, τα βιβλία που χρησιμοποιούν και προπαντός τι λένε οι διδάσκοντας στην τάξη. Όλα πρέπει να υπακούν στην Ρεπουμπλικανική κομματική γραμμή. Αντίστοιχα, στο χώρο της έρευνας εγκρίνονται και χρηματοδοτούνται μόνο αντικείμενα που εξυπηρετούν την κυβερνητική πολιτική. Τόσο οι κρατικές υπηρεσίες όσο και τα πανεπιστήμια (κατά συμμόρφωση) ανακοινώνουν μεγάλες λίστες με θέματα, μεθόδους και όρους που απαγορεύεται ρητά να συζητιούνται, να διδάσκονται και να ερευνώνται, όπως φυλή, φύλο, διαφορετικότητα, σεξουαλικός προσανατολισμός, ισότητα, προκατάληψη, αποικία και συμπερίληψη. Απαγορεύονται έννοιες που αναφέρονται σε διαμόρφωση ταυτότητας, που δηλώνουν άσκησης εξουσίας και καταπίεση και που μπορεί να προκαλέσουν αίσθημα ενοχής σε λευκούς, και ιδιαίτερα άνδρες. Επίσης απαγορεύονται απόψεις που δείχνουν πως οι έννοιες και οι ιδέες αλλάζουν στο πέρασμα του χρόνου.― ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ

{ Ποίηση & Πεζογραφία }

Τρεις εκδοχές της νύχτας

Ακούω το τρένο που περνάει για δεύτερη φορά μέσα στη νύχτα. Τρέχει με τριακόσιες χιλιάδες χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Οι γραμμές είναι μακριά, αλλά όταν όλα ησυχάζουν ακούγεται ο συρτός ήχος των τροχών που κυλούν στις ράγες. Αν κλείσω τα μάτια, μπορώ να ακούσω τις συνομιλίες, ακόμα και τις ανάσες εκείνων που ταξιδεύουν. Βλέπω ό,τι βλέπουν: σκοτεινά χωριά, δυσδιάκριτα φώτα μιας κωμόπολης πνιγμένης στην ομίχλη, κυρτωμένες σκιές αντρών, αλαφιασμένα φαντάσματα γυναικών. Η ανάσα μου σχηματίζει στο τζάμι θάλασσες, λίμνες, δάση, χάρτες με προορισμούς. Κάποιοι επιβάτες σηκώνονται, φοράν τα μπουφάν τους, μαζεύουν βαλίτσες και πακέτα, κατεβαίνουν και εξαφανίζονται. Τέτοιες ώρες μού επιτρέπεται να αποδράσω μαζί τους∙ να εξαφανιστώ στο πρωινό πούσι. Στην απόδρασή μου συναντώ τον πατέρα μου, τη μάνα μου, την τρυφερή Άννα∙ την Άννα! Περπατώ μαζί τους στα χωράφια, σε σκιερές αλέες. Κατεβαίνω στα βράχια της θάλασσας για πεταλίδες, φούσκες και κόκκινους αχινούς. Βρίσκομαι σε αίθουσα αναμονής τρένων. Το τρένο με το οποίο θα ταξίδευα φεύγει χωρίς εμένα, κι εγώ περιμένω υπομονετικά το επόμενο, που φεύγει κι αυτό. Θλιμμένος ανεβαίνω στη γέφυρα του σταθμού, όπου θεόρατα γεράκια χιμούν να μου φάνε το συκώτι, άγγελοι πασχίζουν να με πάρουν μαζί τους. Ξυπνώ και δε ξέρω αν κοιμόμουν ή όχι. Μπορεί να είναι έτσι, μπορεί να χάνω τα λογικά μου. Στο άσυλο έμαθα πως τα όνειρα θέλουν προσοχή, οι σκέψεις χαλιναγώγηση. ― ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΑΞΙΩΤΗΣ

{ Μετάφραση }

Οκτώ μικροδιηγήματα

Θλιμμένα πρόσωπα: Λέει μια γιαπωνέζικη παροιμία ότι οι μέλισσες προτιμούν να τσιμπάνε τα θλιμμένα πρόσωπα. Γι’ αυτό δεν υπάρχουν μέλισσες στο χωριό μου. Δεν βρίσκουν εδώ πρόσωπα θλιμμένα. Όλοι είμαστε ευτυχισμένοι, έχουμε αυτήν την τύχη. Το κακό είναι πως επίσης έχουμε φήμη ηλιθίων. Συνέντευξη από μια αγελάδα: Ο καινούργιος αρχισυντάκτης μού ζητάει να πάρω συνέντευξη από τη μοναδική αγελάδα που έχει απομείνει στο χωριό. Λέει ότι η αγελάδα είναι ένα από τα πιο εμβληματικά ζώα της αγροτικής μας παράδοσης. «Σύμφωνοι», του λέω. «Θέλετε να της κάνω μερικές ερωτήσεις σχετικά με τη μείωση της παραγωγής γάλακτος; Μήπως αναφορικά με τις τιμές που επιβλήθηκαν προσφάτως από την Κοινή Αγορά; Ή σχετικά με τη βιομηχανία των γαλακτοκομικών προϊόντων;» «Τίποτα απ’ όλα αυτά», απαντάει, δίχως να βγάλει την πίπα από το στόμα του. «Ρωτήστε την για θέματα πιο ενδιαφέροντα, για παράδειγμα, τι αναμνήσεις έχει από τους ταύρους που γνώρισε στα νιάτα της».―ΧΑΒΙΕΡ ΤΟΜΕΟ (μτφρ. Κ. Παλαιολόγος)

{ Πυξίδες }

Νεκρονομικόν του Ψηφιακού Αιώνα

Το αρχικό «Νεκρονομικόν», όπως το φαντάστηκε ο H. P. Lovecraft, δεν υπήρξε ποτέ βιβλίο, αλλά εφεύρεση ενός βιβλίου. Ένα απαγορευμένο χειρόγραφο γραμμένο από τον “τρελό Άραβα” Abdul Alhazred, που περιείχε επικλήσεις σε οντότητες πέρα από την ανθρώπινη κατανόηση, τον Κθούλου, τον Νιαρλαθοτέπ, τους Μεγάλους Παλαιούς. Στην πραγματικότητα, το «Νεκρονομικόν» του Λάβκραφτ ήταν ένας καθρέφτης του ίδιου του τρόμου της γνώσης, της επιθυμίας να γνωρίσεις κάτι που δεν μπορείς να αντέξεις, της οριακής πράξης όπου η επίγνωση ισοδυναμεί με καταστροφή. Αν εκείνο το βιβλίο ήταν η Αποκάλυψη του Ανθρώπου απέναντι στο Άγνωστο, σήμερα είναι η Αποκάλυψη του Ανθρώπου μέσα στην Υπεργνώση. Το τέρας πια δεν αναδύεται από τη θάλασσα, αλλά από την οθόνη. Πάνε οι ψίθυροι των αρχαίων συλλαβών. Τώρα έχουμε αλγόριθμους. Ο τρόμος είναι ενδοφυσικός, φυτεμένος μέσα στη συνείδηση, στο scroll, στο αέναο βλέμμα που δεν ξεκουράζεται. Πρόκειται για ένα λεξικό για τα φαινόμενα που διαπερνούν τη σύγχρονη εμπειρία χωρίς να έχουν ακόμη όνομα. Κάθε λήμμα εισάγει μια λέξη , έναν όρο που δεν υπήρχε και χρειαζόταν να υπάρξει, ένας τρόπος να περιγράψουμε την καινούργια κατάσταση του ανθρώπου, εκεί όπου η σκέψη μετατρέπεται σε ροή, η μνήμη σε αποθήκη, η ταυτότητα σε κώδικα.― ΑΛΕΞΗΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ

προβολές

{ Διερευνήσεις }

Η δοκιμασία της μετάφρασης

Η μετάφραση είναι η δοκιμασία εκείνη που μεταφέρει ένα σύμπαν που έχει αναδυθεί και ειπωθεί σε μία συγκεκριμένη γλώσσα στο πνεύμα και το σώμα μιας άλλης γλώσσας. Μία ημιτελής συμφωνία. Η μεταφορά αυτή διαμορφώνει αντήχηση κι επιφέρει αναπόφευκτα έναν μετασχηματισμό, μία μεταποίηση, μία μεταρρύθμιση, μία ανήκουστη ενορχήστρωση. Κάτι σαν ηφαιστειακή δόνηση. Μία εν οργασμῴ ορμή. Ένα έργο. Σε κάθε φράση μιας γλώσσας ελλοχεύει ένα ερωτογενές λαθραίο διφορούμενο φάντασμα σε ανελλιπή οπισθοχώρηση, φυγή και εξορία: το άρρητο. Αυτό είναι το πυρηνικό της γεγονός. Κι αυτό είναι που ο μεταφραστής οφείλει κατά κύριο λόγο να διεμβολίσει και να συμβολίσει. Να το καταστήσει δήλον, εύλογο και προφανές. Μία μετάφραση στοχεύει να αποκαλύψει τα θαύματα και τις απορίες της γλώσσας του πρωτοτύπου. Δεν μπορεί παρά να φωτίζει λοξά το αγεφύρωτο χάσμα που υπάρχει ανάμεσα στις λέξεις και τα πράγματα, τα ονόματα και τα νοήματα. ― ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΡΑΝΙΩΤΗΣ

{ Διερευνήσεις }

Γραφή, ανάγνωση και μνήμη

Η μνήμη υπήρξε από παλιά πεδίο προβληματισμού. Και έγινε πιο έντονο, όταν ο κόσμος του ακουστικού ανθρώπου, αυτού δηλαδή που μαθαίνει ακούγοντας, έδινε τη θέση του στον άνθρωπο που μαθαίνει διαβάζοντας. Ο Πλάτων, που ζούσε σε αυτό το μεταίχμιο, έθεσε πρώτος ενστάσεις για τη γραφή ως υποκατάστατο της μνήμης. Στον Φαίδρο αποκάλεσε την ανακάλυψη των σημείων γραφής φάρμακο, που φαινομενικά μας βοηθά να θυμόμαστε, αλλά στην ουσία καλλιεργεί τη λήθη: ο ήχος είναι για εκείνον ισχυρότερος από το ίχνος της πένας, γιατί εισέρχεται μέσα μας. Η γραφή μόνο επιφανειακά βοηθά στη μνήμη. Βέβαια, κι εκείνος αυτά, όπως και άλλα πολύ σπουδαία, τα είπε… γράφοντάς τα. Η εποχή του Πλάτωνα είναι μια εποχή καμπής. Οι άνθρωποι ψάχνονταν να προσαρμοστούν σε μια νέα κατάσταση, αυτήν ανάμεσα στον εγγράμματο και στον προφορικό κόσμο. Πρακτικά προβλήματα αναδύθηκαν, όπως, λόγου χάριν, με ποιον τρόπο θα έπρεπε να μελετούν πλέον. Ή με ποιον ή ποιους τρόπους οι δάσκαλοι θα μετέδιδαν τη γνώση στους μαθητές. Αλλά ενώ ο Πλάτων δεν μπορούσε να αποφύγει τη δύναμη του παλιού τρόπου κατάκτησης της γνώσης, του ακουστικού, τα έργα του που μας έμειναν είναι δημιουργήματα γραφής. Γι’ αυτό και διασώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου. ―ΤΑΚΗΣ ΓΕΡΑΡΔΗΣ

{ Ζωολογικός Κήπος }

Psimythos Digital

Όταν μπουχτίσω λιχουδιές, βγαίνω βόλτα στον παραλιακό δρόμο. Βαδίζω αργά. Χαζεύω, βρίσκω συναδέλφους που δουλεύουν σε διπλανά μαγαζιά, λέμε τα νέα μας και παρατηρούμε τους τουρίστες που έχουν έρθει για κολύμπι και ηλιοθεραπεία. Ρίχνω κλεφτές ματιές στις οθόνες των κινητών τους ή τους παρακολουθώ να σκαρφαλώνουν στα βράχια και να τραβούν σέλφις με φόντο τη θάλασσα. Μετά από τη βόλτα κατεβαίνω στην αμμουδιά και αράζω κάτω από τα αρμυρίκια μαζί με τον φίλο μου τον Τζίμη από το χασάπικο της πλατείας. Έρχεται η Βούλα, μια γκρίζα με ραβδώσεις, ο Εμπαπέ, ένας κατάμαυρος με σώμα αθλητή, η Ζωή, μια Κινέζα με στρογγυλό κεφάλι, ένας μεγαλόσωμος κοκκινωπός που το αφεντικό του τον φωνάζει Τσέλαν κι άλλοι πολλοί. Λαγοκοιμόμαστε, αλλά παρακολουθούμε και τι γίνεται στις ξαπλώστρες, ενημερωνόμαστε για τις καινούργιες αφίξεις, έχουμε το νου μας στα θαλασσοπούλια, εντοπίζουμε κοπάδια ψαριών όταν κάνουν μικρά σάλτα έξω από το νερό. ―ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ

{ Θέατρο }

Νύχτες στους κήπους της Ισπανίας

Φορούσε ένα λινό φόρεμα, πολύ απλό, μα όμορφο. Κάτι μου λέει ότι ήταν πιωμένη. Ο άντρας της πεσμένος ανάσκελα, πάνω σε μια φλοκάτη και το αίμα κυλούσε απ’ το κεφάλι του. Και ξέρω ότι είναι φρικτό, αλλά το πρώτο που σκέφτηκα ήταν ότι αποκλείεται τώρα να μπορέσει να την καθαρίσει. Φορούσε ένα απ’ αυτά τα στενά σλιπάκια, κατά τη γνώμη μου, πολύ νεανικό για κάποιον που βγήκε στη σύνταξη, αλλά κι ο Χένρι τα ίδια κάνει, ξαφνικά αποφασίζει να παραστήσει τον μοντέρνο. Κοντές τεριλέν κάλτσες. Ρωτάω, «Μπρορώ να τον αγγίξω;» «Αν θες», μου λέει, «αλλά είναι σίγουρα νεκρός. Κάθομαι εδώ και μια ώρα και τον κοιτάω». Της λέω, «Το σωβρακό του είναι τα μπρος-πίσω». «Εγώ φταίω», μου κάνει. «Είπα να του το φορέσω, πριν φωνάξω για βοήθεια». Είχε ένα μικρό τατουάζ, λίγο πιο κάτω απ’ τον αφαλό. Θυμάμαι όταν μετακόμισαν στη γειτονιά, ο Χένρι είχε ακούσει ότι ασχολείται με αυτόματους πωλητές. «Χτύπησε το κεφάλι του, πέφτοντας;», τη ρωτάω. ― ΑΛΑΝ ΜΠΕΝΕΤ (μτφρ. Κ. Μαντζάκος)